Արամյանցի դղյակ

ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ԱՅՑԵԼՈՒՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

📍 Վայրը ՝ Լոռու մարզ, Ախթալա քաղաքից մոտ 5-7 կմ հյուսիս-արևմուտք, Փոքր Այրում տանող ավտոմայրուղու վերին հատվածում, Երևանից մոտ 187 կմ հյուսիս
🌐 Կոորդինատներ - 41.177° N, 44.740° E
🕰️ Ժամանակաշրջանը Կառուցվել է 1898-1905 թթ.
🌿 Այցելելու լավագույն ժամանակահատվածը ՝ Գարուն և աշուն, երբ դղյակը շրջապատված է հարուստ բուսականությամբ, իսկ աշնանային գույները հատկապես գեղատեսիլ են։
🛤️ Ինչպես հասնել՝ Երևանից դեպի Վանաձոր և Ալավերդի ավտոմայրուղիով, այնուհետև դեպի Ախթալա։ Դղյակը գտնվում է Ախթալայից դեպի Փոքր Այրում տանող ճանապարհին (մոտ 10 րոպե մեքենայով)։

ԱԿՆԱՐԿ

Արամյանցի դղյակը Լոռու մարզի ամենաշքեղ և պատմական նշանակություն ունեցող կոթողներից է։ Կառուցված է շվեյցարական ճարտարապետական ոճով և համարվում է Հայաստանի ամենաքիչ պահպանված, բայց բացառիկ դղյակներից մեկը։ Այն ոչ միայն գեղեցիկ ամառանոց էր, այլև կարևոր պատմական իրադարձությունների վայր․ այստեղ է ընդունվել Հայաստանի առաջին Հանրապետության հռչակագիրը։

ԱՆՎԱՆ ԾԱԳՈՒՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Դղյակը կրում է իր տիրոջ՝ Միքայել Արամյանցի անունը։ Արամյանցը նշանավոր հայ մեծահարուստ և բարերար էր, գործարար, արդյունաբերող ու հանրային գործիչ, որ մեծ ներդրումներ է կատարել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Վրաստանում։

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Դղյակի հիմքը դրվել է 1898 թ․։ Նախկինում տարածքը պատկանել է վրացի իշխան Բարաթովին, որն իր պարտքերի պատճառով ստիպված է եղել վաճառել կալվածքը։ Միքայել Արամյանցը գնելով հողատարածքը՝ կառուցեց դղյակը իր թոքախտով հիվանդ դստեր համար, քանի որ Ախթալայի կլիման համարվում էր առողջարար։ Այստեղ տարբեր ժամանակներում հանգստացել են նշանավոր մարդիկ՝ Հովհաննես Թումանյանը, Խրիմյան Հայրիկը, օպերային երգիչ Ֆյոդոր Շալյապինը, թատերական ռեժիսոր Վսևոլոդ Մեյերխոլդը, լիտվացի բանաստեղծ Էդուարդաս Մեժելայտիսը։

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

Արամյանցի դղյակը կառուցված է շվեյցարական շալե-ոճով, որը Հայաստանում համարվում է եզակի ճարտարապետական լուծում։ Շինության արտաքին ձևը տարբերվում է ինչպես հայկական միջնադարյան, այնպես էլ ցարական շրջանի տիպիկ կառույցներից և հիշեցնում է Եվրոպայի Ալպիական գոտու ամառանոցները։

Դղյակը երկհարկանի է, բարձր կտուրով և լայն պատշգամբներով։ Շենքը կառուցված է կոպիտ կտրած քարով և աղյուսով, ինչն ապահովում է ամրություն ու կլիմայական դիմադրողականություն։ Փայտյա պատշգամբներն ու սյունաշարերը դղյակին տալիս են առանձնահատուկ շքեղություն։ Դղյակի գլխավոր ճակատը հարուստ է դեկորատիվ տարրերով․ փայտյա փորագրություններով պատշգամբներ, ծավալուն պատուհաններ և բացվող լուսամուտներ, որոնք նախատեսված էին լեռնային մաքուր օդը ներս թողնելու համար։ Տանիքը ձևավորված է թեք թիթեղներով և հիշեցնում է շվեյցարական լեռնային տնակների տանիքները։ Ներքին դահլիճները առանձնանում էին մեծ ծավալներով, բարձր առաստաղներով և եվրոպական ոճի կահավորանքով։ Պահպանվել են տեղեկություններ, որ դղյակում եղել են մարմարե վառարաններ, փայտյա նրբաճաշակ աստիճաններ և յուրօրինակ գիպսե դեկորներ։ Դղյակը շրջապատված էր հսկայական այգով, որտեղ տնկված էին ոչ միայն տեղական, այլև արտասահմանյան բուսատեսակներ։ Այգում կային հատուկ ձևավորված ճեմուղիներ, նստարաններ, և հենց այստեղ էր տեղակայված Հայաստանի առաջին թենիսի կորտը։ Հայաստանում նմանատիպ դղյակներ գրեթե չեն պահպանվել։ Բացի Վանաձորում գտնվող Թաիրովների դղյակից, Արամյանցի դղյակը միակ ամբողջական նմուշներից է, որը վկայում է 19-20-րդ դարերի վերնախավի ճաշակի և ճարտարապետական նախասիրությունների մասին։

Այսօր, թեև դղյակը կիսավեր վիճակում է, նրա ճարտարապետական արժեքը շարունակում է մնալ բացառիկ․ այն եզակի օրինակ է, թե ինչպես է եվրոպական ոճը համադրվել հայկական լեռնային միջավայրին՝ ստեղծելով գեղատեսիլ ու պատմական արժեք ունեցող շինություն։

ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ

Արամյանցի դղյակը, լինելով Հայաստանի միակ պահպանված դղյակներից մեկը, այսօր գտնվում է կիսավեր վիճակում և պահանջում է համալիր վերականգնողական աշխատանքներ։ Տասնամյակների ընթացքում այն բազմիցս ենթարկվել է անուշադրության և ժամանակի բնական քայքայիչ ազդեցությանը․ փայտյա պատշգամբները և կտուրը վնասված են, իսկ ներքին հարդարանքից շատ քիչ բան է պահպանվել։

2016 թ․ դեկտեմբերի 15-ին Հայաստանի կառավարության որոշմամբ դղյակը ներառվել է պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում և ստացել է պատմամշակութային հուշարձանի կարգավիճակ, ինչը կարևոր քայլ էր դրա իրավական պաշտպանության համար։ Այնուամենայնիվ, վերականգնման լայնածավալ ծրագրեր մինչ օրս չեն իրականացվել։

Տեղական և միջազգային փորձագետները նշում են, որ դղյակի վերականգնումը ոչ միայն կպահպանի բացառիկ ճարտարապետական և պատմական ժառանգությունը, այլև հնարավորություն կտա այն դարձնել մշակութային կյանքի նոր կենտրոն․ այստեղ կարող են կազմակերպվել փառատոններ, ցուցահանդեսներ, թատերական միջոցառումներ և կրթական ծրագրեր։ Վերականգնումից հետո դղյակը կկարողանա ներգրավվել որպես տարածաշրջանի գլխավոր զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը՝ խթանելով Լոռու մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։

ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅՈՒՆ

Արամյանցի դղյակը Լոռու մարզում զբոսաշրջիկների համար գրավիչ ուղղություն է, որտեղ միահյուսվում են պատմությունը, մշակույթը և բնությունը․ այստեղ այցելուները կարող են ծանոթանալ 19-20-րդ դարերի շքեղ ճարտարապետությանը, կանգնել այն վայրում, որտեղ ընդունվել է Հայաստանի առաջին Հանրապետության հռչակագիրը, շրջել դղյակի շրջակայքի այգիներում և վայելել Ախթալայի առողջարար կլիման։

Դղյակը հարմար է ներառելու տարածաշրջանային երթուղիներում՝ Ախթալայի վանքի, ինչպես նաև Հաղպատ ու Սանահին վանական համալիրների այցելության հետ միասին, իսկ գեղատեսիլ լեռնային բնապատկերը այն դարձնում է նաև ֆոտոարշավների և էկո-զբոսաշրջության սիրահարների նախընտրելի կանգառ։

ՏԵՂԱԿԱՆ ԼԵԳԵՆԴՆԵՐ

Տեղացիները պատմում են, որ Ախթալայի բուժարար օդն ու կլիման բազմաթիվ հիվանդների է փրկել։ Ըստ ավանդության, հենց այդ պատճառով է Արամյանցը որոշել իր դստեր առողջության համար ամառանոց կառուցել այստեղ։ Խոսակցությունների համաձայն՝ դղյակի այգում անցկացված երեկույթներին մասնակցել են Կովկասի քաղաքական և մշակութային էլիտայի ներկայացուցիչները։